X
تبلیغات
قدس نیوز - تاریخچه شهر قدس (قلعه حسنخان)
تاریخچه شهر قدس (قلعه حسنخان) سه شنبه نهم مهر 1387 12:0

تاریخچه شهر قدس (قلعه حسنخان)

 

  شهرقدس كه تا قبل ازتاسيس شهرداري درسال 1368تحت نام قلعه حسن خان شناخته مي شدروستاي كوچك وقلعه مانندي در حاشيه جنوب غربي تهران وهمجواري شهرداري منطقه9و18بود. جبهه آن كاووسيه وجبهه غربي آن سرخ حصارقرار داشت.
درسال1368 مجموعه سه روستاي مذكور تحت پوشش خدمات شهرداري قرارگرفت وبه نام شهرقدس نام گذاري شد.ساكنان جبهه شرقي(كاووسيه) راغا لبا اقشاركارمندي ومشاغ آزاد تشكيل مي دهنددرحاليكه ساكنان قلعه حسن خان وسرخ حصار بيشترشامل كارگران مي باشد.شهرقدس درحاليكه پرجمعيت ترين شهردرشهرستان شهرياراست ولي مركزيت سياسي وخدماتي اين شهرستان را عهده دار نيست.مركزسياسي وخدماتي شهرستان شهريارشهرشهرياراست كه درفاصله 3كيلومتري شهرقدس قراردارد. به همين جهت درارتباط باعملكردهاي سياسي واجتماعي منطقه شهريار شهرقدس نقش چنداني نداردوگروههاي اجتماعي وابسته به ان شامل كاركنان ومديران ادارات وموسسات مركزي شهرستان درشهرقس سكونت ندارند.
بعدازتهران كه بالاترين سهم مهاجران شهرقدس را داراست گروههاي مهاجربيشترازمناطق ترك زبانكشور آذربايجان-اردبيل وزنجان و گیلان از شهرهای لنگرود ورودسر لاهیجان واز شهرهای دیگر درشهرقدس سكونت يافته اند وتعدادآنان ازبقيه استانهابه مراتب بيشتراست.زيرا شهرقدس از رشد روستاي قلعه حسن خان وادغام آن با نقاط ديگري مانندسرخ حصار كاووسيه و شهرك بهشتي بوجود آمده است.ازاينرون مي توان دودوره متمايزرا براي تحول كالبدي شهرمتصورگرديد:
الف- ايجادبناها ورشد قلعه حسن خان بصورت يك روستا
ب- رشد سريع وبدون وقفه شهر دردوسه دهه اخير
در مرحله اول قلعه حسن خان از دوقلعه اربابي تشكيل گرديده كه بنام مالك آن(حسن خان) نا ميده شده است وهردو قلعه دروازه بوده است (يكي ازدروازه هاي نزديك مسجد جامع فعلي وديگر نزديك ميدان اصلي موجود شهرقرارداشته است).مرحله دوم باتاسيس كارگاههاوكارخانجات متعدد دركنار جاده قديم وكنار راه آهن وبطوركلي شروع رشد سريع تهران درچنددهه اخير آغازگرديد.دراين مرحله با رشد سريع جمعيت منطقه تهران روستاي قلعه حسن خان نيز كه درفاصله نسبتا كمي(حدود20كيلومتر)ازتهرا ن ودرنزيكي تعدادي ازاين كارخانجات وكارگاههاي قرار گرفته است به سرعت رشد نمود. زيرامحل سكونت تعدادي ازمشاعلين اين كارخانجات وبطور كلي قشر خاصي از ساكنين كلان شهر تهران گرديد كه امكان تهيه مسكن د رشهررا نداشتند زيرا زمينهاي اطراف قلعه حسن خان عمدتا وارزان قيمت بودند.


بررسی تاریخی شهرقدس

از لحاظ تاریخی بخش قدس همان منطقه ای است که در گذشته "قلعه حسن خان" نامیده می شد. درباره ساخت قلعه مذکور و وجه تسمیه آن گفته می شود که در اواخر دوران قاجار یکی از میرشکاران که لقب "امیرتومان" را داشت طی سفری از تهران به کرج منطقه ای مستعد و آماده برای عمران و آبادانی را شناسایی کرده و آن را به تصرف خود در آورد. او با اجیر کردن و کوچ مردمانی از اهالی خمسه این سرزمین را در اندک زمانی به منطقه ای آباد و سرسبز تبدیل می کند و قلعه ای مستحکم نیز برپا می دارد.

امیرتومان به دلیل علاقه به فرزند ارشدش "حسن خان" قلعه مذکور را "قلعه حسن خان" می نامد. امیرتومان صاحب چند فرزند به نام های: رضاخان، حسن خان، آقابزرگ خان، موتمرالدوله و سالار همایون بود که آنان پس از مرگ پدر، قلعه حسن خان را بین خود تقسیم کردند و به هر یک از برادران نزدیک یک دانگ رسید. در آن زمان تمام اراضی این قلعه و اطراف آن قابل کشت و زرع بود و کلاً به نواحی: چمن الماس خان، ورامینک، میاندوآب، قلعه سون، اکبر نایب، چنارسوخته و ... که مجموعاً ده قطعه بوده تقسیم می شد. 

هر یک از نواحی دارای قلعه ای خاص بود. برسی مدارک تاریخی نشان می دهد که در میاندوآب عده ای از اعراب ساکن بوده و به پرورش گاومیش اشتغال داشته اند. ساکنان ورامینک دامدار بوده و قلعه سون از جمله مناطقی بوده که اراضی آن تا "اکبر نایب" گسترش داشته و در آخرین بخش نیز ناحیه "سوخته چنار" قرار داشته که امروز رزنان نامسده می شود.

حسن خان فرزند ارشد امیرتومان هفت خانوار را در منطقه قلعه سکونت داد که اسامی آنها عبارت بودند از: "علیمردان خان، مشهدی خداداد، فرج الله نایب، رضا کاشی بزرگ، رضا کاشی کوچک، غلام نایب و ذبیح الله بیک". در این زمان دو قلعه به نام های قلعه بالا و قلعه پایین وجود داشت. قلعه بالا در نزدیکی محل فعلی میدان امام خمینی شهرقدس و قلعه پایین در نزدیکی مسجد جامع قرار داشت. هر یک از این قلعه ها یک برج جداگانه داشت و هر برج یک دربان مستقل داشت. دربانی قلعه ی بالا را شخصی به نام "حبیب" و دربانی قلعه پایین را شخصی به نام "شنبه" بر عهده داشتند. در های قلعه شب بسته می شد و ورود و خروج افراد بدون هماهنگی دربان ممنوع بود.

اراضی قلعه توسط سه قنات بزرگ آبیاری و پرآب آبیاری می شد. یکی از آن ها قنات بزرگ نام داشت و مبدا آن تپه و رودخانه ای به نام قروق که شاخابه ای از رود کرج بود. گویا یکی از قنات ها که قنات بزرگ نام داشت از تپه های سرخه حصار سرچشمه گرفته به سوی قلعه امتداد می یافت. آب این قنات حتی به مناطق جنوبی تری چون ورامینک نیز می رسید.

علاوه بر فعالیت های کشاورزی و باغداری، بخش دیگری از اقتصاد اهالی قلعه حسن خان بر دامپروری استوار بوده است. به دنبال تحولات اجتماعی و سیاسی دهه های اخیر، افزایش جمعیت و رشد مهاجرت به سوی تهران، امروزه قلعه حسن خان به یکی از مناطق پر جمعیت و متراکم مسکونی حومه تهران تبدیل شده است.

    امامزادگان ابوالحسن و ابولحسین معروف به امامزاده حضرتین

در کنار میدان قدس پس از طی بلوار امام زاده و جاده ای درختی به دوراهی می رسیم که سمت راست آن به سمت جاده ی چیتگر به سمت شهریار می آید و سمت چپ آن پس از گذشتن از پل و طی مسافتی حدود 150 متر به محل امامزاده می رسیم.

این دو امامزاده از فرزندان امام موسی کاظم (ع) هستند و بر دو تکه سنگ که در کنار مرقد مطهر این امامزادگان قرار دارد نوشته شده است: مرقد مطهر سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوعبدالله الحسین (ع) فرزند موسی درری مرقد مطهر سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوالحسن علی (ع) فرزند محمد درری. این بقعه در حال ساخت و نوسازی کلی است و در تاریخ بازدید کارگران مشغول آماده سازی فونداسیون زیر امامزاده و اطراف آن بودند. ضریح آهنی قبلی آن که ضریحی به ابعاد حدود یک متر در یک و نیم متر می باشد، اکنون در نزدیکی درب ورودی امامزاده قرار گرفته است

  

نوشته شده توسط مهاجر  | لینک ثابت |